گیاهان دارویی
گیاهان دارویی و داروهای گیاهی 

به یاد او که ...

 

حنظل

 

-

نام علمی: Citrullus colocynthis (L.) Schrad

        اسامی معمول) (C.N: تاک فاسد، خیار تلخ (Bitter Cucumber)، سیب تلخ (Bitter AppleEgusi.

       نام های فارسی: هندوانه ابوجهل، حنظل.                                                   

   رده بندی گیاهی:

     دسته: گیاهان گلدار (Magnoliophyta)

    رده: دو لپه ای ها (Dicotyledones)

    راسته: کدوئیان (Cucurbitales)

   خانواده: کدو (Cucurbitaceae)

تاریخچه: وجود دانه کوچک و مشخص آن در چندین منطقه باستان شناسی اولیه در  آفریقای شمالی و شرق بخصوص در مصر ثبت شده است که مربوط به 3650 تا  2850

سال قبل از میلاد است. گفته می شود که بدویان صحرایی یک نوع نان با دانه های

 آن تهیه می کنند.  با توجه با اینکه به طور وحشی در فلسطین اشغالی می روید،

علائم تلخی و التهاب زایی آن معادل خواهند بود با کدوی وحشی ذکر شده در کتاب

تورات در آیات: KingsII: 4/40-39.

ریخت شناسی ((Morphology: گیاهی یک ساله، ساقه ها علفی و پر از کرک های

 زبر، برگ ها متناوب، دارای دمبرگ های بلند، کرکدار،  سه گوش، دارای لبهای کاملا

فرو رفته و دندانه دار به شکل های گوناگون ، با زاویه منفرجه که سطح رویی آن ها

سبز کمرنگ و زبر و سطح زیری کمرنگ می باشد. گل ها به رنگ زرد، به طور منفرد

در زاویه بین برگ و ساقه ظاهر می شوند. میوه ها کروی، در اندازه یک پرتقال،

 زرد و صاف که در هنگام رسیدن در یک پوسته چوبی نازک و  سخت احاطه می شود،

با گوشت اسفنجی سفید که دارای تعداد زیادی دانه سفید مایل به قهوه ای و به

شکل تخم مرغی است. میوه پوست کنده شده به راحتی به سه قسمت تقسیم

می شود و از کل حجم آن حدود 33-23%  شامل گوشت و بقیه شامل دانه هاست.

 گیاه  بومی حوزه مدیترانه و آسیا (بخصوص ترکیه که بهترین واریته آن است)، 

همچنین آفریقا (بخصوص نایوبی) است. میوه آن در اندازه یک لیمو، مایل به زرد و با

خال های سبز، دارای گوشت اسفنجی و بشدت تلخ می باشد.

قسمت مورد استفاده کل میوه یا به طور جداگانه اجزاء آن شامل پوست، گوشت یا دانه

آن می باشد. نیاز های آن برای کشت دادن شامل خاک ماسه ای، آب و هوای گرم با

رطوبت کم می باشد. فصل جمع آوری آن مرداد و شهریور و قبل از رسیدن کامل میوه هاست.

بهترین نوع آن حنظل ترکیه و ایران است.

 

کاربرد در طب سنتی: میوه محرک کبدی قوی و مسهل و دافع آب می باشد و به عنوان

یک مسهل قوی به کار می رفته و یکی از قویترین  داروهای مسهل شناخته شده است. به ندرت به تنهایی به کار می رود  اما در ترکیب با دیگر مسهل ها به کار گرفته شده  و به

 عنوان دارویی عامیانه در بین مردم مطرح بوده است.  

در طب سنتی در درمان ادم مقاوم، آمنوره و عدم تعادل مغزی به کار برده شده است.

در پزشکی گذشته جزء ترکیبی معجونی به نام Confectio hamech یا Diacatholicon  و

اغلب دیگر قرصهای مسهل بوده و در مواردی که نیاز به پاکسازی بدن بوده، مورد استفاده

قرار می گرفته است. در بند آوردن قاعدگی زنان در حالات شدید مؤثر بوده و در ابتدای

حاملگی برای القای سقط هم مورد استفاده قرار می گرفته است که مصرف آن بدین

منظور هم در کتب قدیمی ثبت شده است. در درمان یرقان، کرامپ های روده ای، دردهای

 عصبی نیز کاربردهایی داشته است. پودر (گوشت میوه) آن به صورت موضعی همراه

 آلوئه و دیگر گیاهان در پماد ها، پلاستر ها و غیره با موفقیت در برابر کرم های انگلی

 و گاهی به صورت انما برای هدفی مشابه به کار گرفته شده است. در قولنج ایلئوس،

 انمای آن هنگامی که دیگر داروها اثر بخش نبوده اند،  و میوه ریز شده آن برای رفع باردار

 شدن زبان هم به کار می رفته است. در مراکش از میوه یرای محافظت از بید خوردگی

پشم استفاده می شود.

از ریشه آن برای بهبودی یرقان، آسیت، بیماری های ادراری و روماتیسم استفاده می شود.

دانه آن که طعمی شبیه فندق دارد و غنی از چربی و پروتئین است به عنوان یک دانه

روغنی مصرف می شود. دانه آن برای افزایش رشد مو، تسکین نیش مار و دردهای

عصبی کاربرد داشته است.

مواد متشکله: محتوای روغنی دانه ها حدود 17 تا 19 درصد (وزنی/وزنی) می باشد که

شامل    73-67 درصد لینولئیک اسید (امگا 6)، 10 تا 16 درصد اولئیک اسید ، 8-5

درصد استئاریک اسید و 12-9 درصد پالمیتیک اسید است. برآورد شده که محصول دهی

 روغن در حدود 400 لیتر در هکتار می باشد. گوشت میوه (Pulp) دارای گلیکوزید ها،

 آلکالوئیدها و ساپونین است. از مواد متشکله آن می توان به Colocynthetin

و Colocynthin (یک گلیکوزید و عامل اصلی تلخی و اثر مسهلی آن)، یک گلیکوزید

فیتوسترول (Citrullo) و دیگر گلیکوزیدها (Elaterinٍ، Elatericin B   و Dihydro-Elatericin B

 یک روغن ثابت، یک ماده رزینی محلول در اتر- کلروفرم، صمغ، اسید پکتیک یا پکتین،

 آلبومینوئیدها، فسفات کلسیم و منیزیم، لیگنین و آب اشاره نمود. ریشه ها

حاوی a-Elaterin، Hentriacontane و ساپونین هاست. در هر صد گرم از دانه ها حدود

 556 کیلو کالری انرژی، 7/6 گرم آب، 6/23 گرم پروتئین، 2/47 گرم چربی، 5/19 گرم

کربوهیدرات، 5/1 گرم فیبر، 46 میلی گرم کلسیم و 580 میلی گرم فسفر یافت می شود.

 همچنین دانه ها دارای فیتواسترولین (Ipurand)، 2 فیتوسترول، یک  ساپونین، 2

هیدروکربن، یک آلکالوئید، یک پلی ساکارید یا گلیکوزید و تانن است.

Colocynthin ماده ای گلیکوزیدی، محلول در آب و نامحلول در بنزول، کربن دی سولفید

 و اتر است. اسید های رقیق آن را به دکستروز و ماده بی مزه Colocynthein می شکنند.

 از تر کیبات جدیدی که از گیاه استخراج شده می توان به گلیکوزید های فلاون و

 گلیکوزیدهای کوکوربیتاسین اشاره کرد

اثرات نامطلوب: میوه به شدت محرک مخاط  است و در دزهای بالا می تواند باعث

 التهاب خطرناک و خونریزی روده ها شود. در مورد مصرف بیش از یک و نیم

قاشق چایخوری از پودر گیاه حتیمرگ هم گزارش شده است. طعم آن نیز تلخ و

تهوع آور است.  داده های پیش کلینیکی اثرات سمی شخصی را برای آن در

ارتباط با دستگاه گوارش عنوان می کنند. در سال  1991 مصرف خوراکی آن به

عنوان دارو به علت احتمال صدمه شدید مخاط گوارشی، اسهال خونی، صدمه به

کلیه ها، سیستیت خونریزی دهنده و کولیت سمی توسط FDA ممنوع اعلام شد.

خنثی کردن مسمومیت: تخلیه سریع معده، تجویز مواد قی آور مثل زینک

سولفات و آپومرفین و  در ادامه خوراندن اپیوئیدها و  نوشیدنی های محرک است

که با کلاپس مقابله کنند.

تداخل اثر: میوه گیاه یک مهار کنند قوی سیتوکروم های کبدی و روده ای3A 

 ]همچنین نوع روده ای آن [و 1A می باشد و بنابر این احتمال تغییر جذب داروهای

 مختلفی از روده و متابولیسمک آن ها در کبد وجود دارد.

اثرات فارماکولوژیک: مقالات جدید ارائه شده درباره اثرات آن بدین قرارند:

1-     اثر کاهنده چربی خون: با تجویز عصاره دانه یا گوشت (Pulp) میوه بر روی

 خرگوش.

۲-   افزایش رشد مو در اثر تجویز عصاره های اتر و متانولی در موش های آزمایشگاهی.

 اثر  داروی مزبور مشابه اثر محلول استاندارد ماینوکسیدیل بوده است.

3-   اثر کاهنده قند و چربی خون با استفاده از عصاره مائی پوسته بیرونی

 میوه در Rat که با آزمایشات انجام شده گلیکوزید ها و ساپونین های عصاره دارای

 بیشترین اثر بوده اند. همچنین اثر کاهندگی قند خون آن اثر مستقیم (بدون نیاز

به اثر بر روی سلول های بتای جزایر لانگرهانس) شناخته شد.

4-   مهار رشد سلول های سرطانی سینه: با عصاره بدست آمده از برگهای گیاه.

مکانیسم عمل ضد سرطانی در نتیجه تخریب ساختار رشته های اکتین در

سلول و تحریک مرگ برنامه ریزی شده سلولی و در اثر گلیکوزیدهایی به

 نام Cucurbitacin B/E شناخته شد.

مراجع:

http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Citrullus_colocynthis.html 

Delazar, A., Gibbons, S., Kosari, A. R., Nazemyeh, H., Modarresi, M., Nahar, L., Sarker, S. D. Flavone C-Glycosides And Cucurbitacin Glycosides From Citrullus colocynthis, DARU Volume 14, No. 3, , 2006, pages 109-114.

Nayab, D., Ali, D., Arshad, N., Malik, A., Choudhary, M.I., Ahmed, Z. Cucurbitacin  glucosides from Citrullus colocynthis. (2006) Natural Product Research, 20 (5), pages        409-413.

Issa Abed Abdel-Hassan, Jamal Ahmed Abdel-Barry, Sarah Tariq Mohammeda, The hypoglycaemic and antihyperglycaemic effect of Citrullus colocynthis fruit aqueous extract in normal and alloxan diabetic rabbits, Journal of EthnopharmacologyVolume 71, Issues  1-2, , July 2000, Pages 325-330.

Roy, R.K., Thakur, M., Dixit, V.K. Effect of Citrullus colocynthis on hair growth in albino rats, (2007) Pharmaceutical Biology, 45 (10), pages 739-744. 

Tehila Tannin-Spitz, Shlomo Grossman, Sara Dovrat, Hugo E. Gottlieb,  Margalit Bergman, Growth inhibitory activity of cucurbitacin glucosides isolated from Citrullus colocynthis on human breast cancer cells, Biochemical PharmacologyVolume 73, Issue 1,1 January 2007, Pages 56-67.

Astrid Barth, Dieter Muller, Katrin Durrling, In vitro investigation of a standardized dried extract of Citrullus colocynthis on liver toxicity in adult rats, Experimental and Toxicologic PathologyVolume 54, Issue 3, , 2002, Pages 223-230.

http://www.botanical.com/botanical/mgmh/a/apple046.html

http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Citrullus_colocynthis.html

 

www.swsbm.com/ManualsOther/Citrullus colocynthis-Lloyd.PDF

www.tga.gov.au/docs/pdf/cmec/cmecmi62.pdf 

Zamani, M., Rahimi, A.O., Mahdavi, R., Nikbakhsh, M., Jabbari, M.V., Rezazadeh, H., Delazar, A., Nahar, L., Sarker, S.D. Assessment of anti-hyperlipidemic effect of Citrullus colocynthis (2007) Brazilian Journal of Pharmacognsosy, 17 (4), pages 492-496. 

Wasfi, I. A.  Some Pharmacological Studies on Citrullus colocynthis. Journal of Herbs, Spices & Medicinal Plants, 1994, Vol. 2(2), pages 65-79. 

[ پنجشنبه ٤ تیر ۱۳۸۸ ] [ ۱٠:٥٧ ‎ق.ظ ] [ مهدی وزیریان ]
.: Weblog Themes By themzha :.

درباره وبلاگ

به خود فکر کن... و درست که بیندیشی.. تنها دیگران را می بینی
نويسندگان
صفحات اختصاصی
امکانات وب