گیاهان دارویی
گیاهان دارویی و داروهای گیاهی 

شاهدانه

a. اسامی:
i. نام علمی: Cannabis spp (تیره شاهدانه یا Cannabinaceae ) که گونه مورد نظر ما C. sativa می باشد
ii. نام های عمومی و معنای آن ها: Cannabis، Hemp، Marijuana، ورق الجبار، نشاط افزا، شهوت انگیز، بَنج، بنگ، کنف، حشیش



b. توضیحات و پیشینه تاریخی:

گیاهی علفی و یک ساله، دو پایه (نر و ماده) و لیفی (فیبر دار). ساقه های بلند با دو تا چهار متر ارتفاع است. شکل ظاهری بر حسب منطقه رویش متفاوت است و گاهی حتی باعث تک پایه شدن گیاه می شود. برگ ها به برگچه های واضح تقسیم می شود به تعداد 5، 7 یا نه و به ندرت 11 عدد. برگچه های آن مانند برگ هستند و از یک نقطه مرکزی خارج می شوند و دراز و نوک تیز هستند با حاشیه دندانه دار. پایه های ماده و برگ آن ها بزرگ تر از پایه های نر هستند و میوه ها روی این پایه ها به وجود می آید. میوه کوچک فندقه ای دارد که کوجک و خاکستری رنگ است و درون آن یک تخم قرار دارد (همان شاهدانه خوراکی که می شناسیم و گاهی به صورت بو داده مصرف می کنیم). این جنس در ایران یک گونه (C. sativa) با نام های عمومی Congo tobacco، Diamba plant، Gallow grass و Hemp دارد که به صورت زراعی جهت استفاده از دانه آن کاشته می شود.
استفاده از شاهدانه به حداقل 5 هزار سال قبل باز می گردد. در قدیم آن را برای درمان نزله (التهاب غشاء مخاطی همراه ترشح)، جذام، تب، شوره ی سر، هموروئید، آسم و ... به کار می بردند و از الیاف آن در تهیه لباس استفاده می شد. اما استفاده از اثرات روانگردان آن از قرن گذشته شروع شده است.


c. ترکیبات مهم:

تا کنون بیش از 420 ماده ی مختلف از شاهدانه جداسازی و شناسایی شده است که مهمترین آن ها کانابینوئید ها هستند و مهمترین این دسته ترکیبات هم THC و ترکیبات مشابه است (در رزین) که از بین آن ها فقط THC اثرات روانگردان دارد. در دانه شاهدانه آلکالوئید ها، استروئید ها، ترکیبات فرار و آمید ها گزارش شده است. میزان THC در بخش های مختلف گیاه متفاوت است. بیشترین مقدار در گل و برگ و کمترین مقدار در ساقه، دانه ها و ریشه قرار دارد. البته تولید این مواد در گیاهانی که ما در اطرافمان می بینیم نسبتاً کم است و گونه هایی که مورد سوء استفاده قرار می گیرند از واریته های خاص هستند (indica).


d. مصارف دارویی تایید شده:

ندارد

کشت آن در دنیا بیشتر به منظور استفاده از الیاف و روغن دانه ها انجام می شود ولی متسفانه مقداری نیز صرف تولید حشیش (ماری جوآنا) می شود. محصولاتی که از ان به دست می آید شامل حشیش هندی (گنجا)، بنگ (حشیش)، مار جوآنا، کیف، داگاو (اسامی در کشور های مختلف) و چرس است. همان طور که می دانید مارادونا فوتبالیست مشهور هم تا مدت ها به ماری جوانا (حشیش) معتاد بود و بارها تا مرز مرگ هم پیش رفت.

 


e. مصارف دارویی تایید نشده:

اولین بار گیاه در فارماکوپه چین در حدود 3000 سال قبل به ثبت رسید و برای بری بری، یبوست، مشکلات زنان، نقرس، مالاریا و روماتیسممی رفته است. در قرون وسطی اغلب به شکل موضعی مصرف می شده تا قرن 19 که شاهدانه هندی به عنوان یک ماده یوفوریک (نشاط آور) معرفی شد و برای درمان بی خوابی، درد های عصبی، روماتیسم دردناک و مشکلات گوارشی همراه درد، صرع، برونشیت حاد، سیاه سرفه و آسم به کار می رفت.   THC حاصل از این گیاه علاوه بر اثر سمی اثرات رفع تهوع، کاهش فشار داخل چشم و ضد دردی نیز دارد. برای کل گیاه هم اثرات ضد التهابی، بی اشتهایی عصبی مرتبط با ایدز و تهوع و استفراغ ناشی از شیمی درمانی (در این موارد مورد تایید FDA است و با نام تجاری ®  Marinol در دزهای 2 و نیم، 5 و 10 میلی گرم شناخته می شود) ذکر شده است. این دارو را  دانه های آن را برخی سرد و خشک و برخی گرم و خشک دانسته اند. حاوی پروتئین، رزین، لیپید ها و مواد مغذی دیگر است. گفته شده تونیک، اشتها آور، قابض، مدر و مسکن است و همچنین خاصیت ضد انگل دارد.

 


f. عوارض جانبی:

در طب سنتی گفته شده مصرف زیاد این ماده غذایی باعث سر درد می شود و بینایی را تضعیف می کند. همچنین باعث کندی ذهن و خواب آلودگی خواهد شد و ایجاد عطش و تنبلی کلیه ها را به همراه خواهد داشت. همچنین ظاهراً برای بیماران روانی مضر است و جریان اسپرم را هم کم خواهد کرد. این سینا در کتاب قانون می گوید که تخم آن بادشکن و دیر هضم است و برای معده مضر. گفته شده مصرف بیش از حد آن بسیار خطرناک است. مصرف برگ توصیه نمی شود ولی برای آن اثرات دفع سنگ کلیه و ایجاد نشاط را ذکر کرده اند. همان طور که نوشته شد تتراهیدرو کانابینول (THC) ماده ای سمی به حساب می آید و باعث وهم ذهنی می شود. THC بعد مصرف به سرعت در بدن پخش می شود و در سلول های با چربی بیشتر (مثل سلول های مغزی) بیشتر جذب می شود. تشخیص مواد موجود در حشیش در مصرف کنندگان تا 10 روز پس از یک بار مصرف و تا 20 روز پس از چند بار مصرف امکان پذیر است. مصرف آن برای جنین مادرانی که از آن استفاده می کنند خطراتی به همراه دارد (از جمله سرطان خون در نوزادان). مصرف طولانی آن می تواند باعث تخریب سلول های مغزی و ایجاد جنون (mania) شود. تنفس برگ شاهدانه (به صورت استنشاقی معمولاً مصرف می شود) می تواند باعث صدمات جدی و سرطان ریه شود. به طور کلی مهمترین عارضه مصرف آن صدمات روحی روانی برای مدت کوتاه یا طولانی است. گفته می شود که ایجاد سردرد بر اثر مصرف دانه های آن در اثر ترکیبات مشابه کانابینوئید هاست که این مسئله با بو دادن دانه ها برطرف می شود (ترکیبات فراری هستند). نکته مهم این است که بدانیم THC در برگ و قسمت های دیگر گیاه تازه وجود ندارد و تولید آن به یک سری مراحل که بر روی رزین انجام می شود و در محصولات تهیه شده از آن به وجود می آید.


g. منع مصرف:

در کسانی که دارویی مثل Marinol را مصرف می کنند، حساسیت به روغن کنجد و همچنین استفاده از آن در استفراغ ها و تهوع های با عللی غیر از مورد نامبرده (شیمی درمانی)- مصرف همزمان با سیلدنافیل ممکن است باعث بروز عوارض قلبی-عروقی شود و نباید این دو را همزمان مصرف کرد. همچنین مصرف فرآورده های حاوی اتانول یا کالاموس می تواند سبب افزایش بروز اثرات سمی دارو شود و نباید به طور همزمان مصرف شود. تداخلات دیگر آن با دیسولفیرام (هایپومانیا)، مهار کننده های پروتئاز (کاهش اثر این ها)، مهار کننده های انتخابی سروتونین (بروز علائم مانیک)، تئوفیلین (کاهش اثر این دارو)، باربیتورات ها (دپرسیون شدید سیستم عصبی)، کوکائین (افزایش اثرات سمی این دارو)، ضد افسردگی های سه حلقه ای (تاکی کاردی و هذیان گویی) است که باید مراقب عوارض حاصله باشیم.


h. در حاملگی و شیر دهی:

مصرف دانه ها به علت دیر هضم بودن و اینکه معمولاً خود مادر حامله مشکلات گوارشی دارد توصیه نمی شود. شکل دارویی (Marinol) هم نباید در حاملگی و دوران شیر دهی (در شیر ترشح می شود) مصرف شود (در رده C قرار دارد).

[ شنبه ۱ آبان ۱۳۸٩ ] [ ۱٠:۱٩ ‎ق.ظ ] [ مهدی وزیریان ]
.: Weblog Themes By themzha :.

درباره وبلاگ

به خود فکر کن... و درست که بیندیشی.. تنها دیگران را می بینی
نويسندگان
صفحات اختصاصی
امکانات وب