گیاهان دارویی
گیاهان دارویی و داروهای گیاهی 


گَوَن

گون


a. اسامی:
i. نام علمی: Astragalus spp. (Papilionaceae) (زیر تیره حبوبات، بنشن ها، پروانه آسا ها، تیره نخود، باقلا، نیامداران)
1. معنای آن:
ii. نام های عمومی و معنای آن ها: Locoweed، Milk-vetch، Astragal، Crow-toe (پنجه کلاغ)، Feal broom (جاروی وظیفه شناس!)


توضیحات و پیشینه تاریخی: گیاهی است چند ساله، بوته مانند و دارای ساقه های چوبی با برگ های مرکب از برگچه های متعدد. گونه های مختلفی که از آن ها کتیرا حاصل می شود دارای گل هایی به رنگ های صورتی، قرمز، آبی، بنفش، زرد و یا سفید هستند. در صورتی که در پایین ساقه یا یقه ساقه خراش ایجاد شود (طبیعی یا به دست دیگری) ماده صمغ مانندی ترشح می شود که در اثر مجاورت با هوا خشک می شود و به صورت ها مختلف: قطره ای، مفتولی، پهن و خرمنی با رنگ های زرد تا قهوه ای و یا سفید در می آید که به نام کتیرا مشهور است. کتیرا در آب نامحلول است ولی با جذب آب متورم می شود و به صورت ژله ای سفت در می آید. دیسوکوریدوس به خاطر خارج شدن ماده ای سخت از آن که شبیه شاخ حیوانات (بز) می باشد آن را ذکر کرده است. کتیرا از قرون وسطی از کشور ایتالیا صادر می شده است. ریشه گون یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی چین بوده که در فارماکوپه این کشور هم ثبت شده است.
این جنس در ایران حدود 800 گونه گیاه علفی یک و چند ساله دارد که اغلب آن ها انحصاری ایرانند. برای سهولت رده بندی آن ها را در 8 زیر جنس (Subgenus) و حدود 85 بخش (Section) قرار می دهند. برخی از این ها دارای کرک های ساده و برخی دارای خار هستند. در واقع این خار ها همان کرکی ست که ضخیم و چوبی شده و این ها سلول های محافظ لایه سطحی پوست گیاهان هستند. ممکن است برگ گیاه باشند که به علت نازک شدن به نام خار آن ها را می شناسیم. معمولاً خار در گیاهانی بیشتر دیده می شود که نیاز به جلوگیری از تبخیر آب دارند (گیاهان مناطق خشک) و البته در بعضی گیاهان نیز وسیله ای دفاعی به حساب می آیند. از با ارزشترین زیر جنس ها که در برگیرنده گون های تیغ دار و کتیرا ده می باشد Tragacantha است. معمولاً گیاه به شکل گیاه چوبی شده یا علفی با ظاهر پشته ای یا کوسنی یا خارپشتی در ارتفاعات نسبتاً بلند (بالای 1500 متر) رشد می کند. طبق بررسی های به عمل آمده می توان گفت که ایران یک گونستان وسیع است یعنی پوشش وسیعی از کشور ما در بر گیرنده گون است. گونه های مختلف دیگری که از گون داریم را باید بشناسیم مثل Astragalus adscendens (گز خوانسار یا گز انگبین) یا A. arbusculinus (انزروت) و ... مهمترین تامین کننده گان کتیرای دنیا در جهان ایران و در درجات بعدی ترکیه، سوریه و روسیه است. بهترین نمونه کتیرا هم مربوط به ایران است که از قدیم به نام Persian tragacanth  معروف بوده است. گرچه جمع آوری آن بعد ریختن برگ ها می باشد و در نواحی مختلف انجام می شود اما نمونه اصلی آن را در استان فارس می بینیم.
b. ترکیبات اصلی: در گیاه گون گلیکوزید های تری ترپنی، استرول ها، اسید های چرب، ترکیبات ایزوفلاونوئیدی و ... سافت شده است.
کتیرا حاوی پلی ساکارید ها شامل ماده قابل حل در آب به نام تراگاکانتین و ماده ای غیر قابل حل در آب (مخلوط آرابینوگالاکتان-پروتئین) به نام باسورین (با ساختار شبیه تراگاکانتین) است. تراگاکانتین باعث ایجاد یک کلوئید می شود و باسورین باعث سفتی ژل ایجاد شده می گردد.
c. مصارف دارویی تایید شده: ندارد
d. مصارف دارویی تایید نشده: دیوسکوریدوس نوشته که خوردن ریشه با شراب باعث قطع اسهال شکم و زیاد کننده ادرار است. رازی هم ذیل ماده اسطراغالیس همین اثرات را از قول جالینوس ذکر می کند. همچنین ذکر شده که پاشیدن گرد حاصل از کوبیده ریشه خشک شده آن بر جراحات عمیق سودمند است و خونریزی را بند می آورد. درباره گون مقالات زیادی به زبان چینی وجود دارد که از جمله اثرات ذکر شده برای آن می توان به افزایش قدرت سیستم ایمنی بدن، مقوی و همچنین موثر در درمان افراد دارای قند و نفریت را نام برد. همچنین اثرات آنتی اکسیدانی، ضد ویروسی، افزایش برون ده قلبی، افزایش تحرک اسپرم، حل کننده لخته خون، محافظت کبدی، کاهش دهنده چربی خون، تنظیم سیستم ایمنی و افزایش قدرت حافظه برای آن در مقالات مختلف به ثبت رسیده است.
 از کتیرا در فرآورده های سرماخوردگی به عنوان نرم کننده حلق و رفع سرفه استفاده می شود. استفاده دیگر آن در درمان اسهال است چون می تواند مقدار زیادی آب جذب کند و از خروج آن از بدن جلوگیری نماید. همچنین به عنوان یک ملین به کار می رود (با اتساع روده و تحریک حرکات) همچنین گزارش هایی داریم مبنی بر جلوگیری کتیرا از رشد سلول های سرطانی در داخل و خارج از بدن انسان. کتیرا در امریکا به عنوان یک ماده بی خطر در محصولات غذایی استفاده می شود و همچنین در صنایع کتیرا را به نام Tragacanth یا Gum tragacanth یا Gum dragon می شناسند. در صنایع داروسازی از کتیرا به عنوان پر کننده (Filler) قرص ها، امولسیون ها و سوسپانسیون ها در سطح صنعتی استفاده زیادی دارد. استفاده آن در صنایع آرایشی و بهداشتی از جمله ژل موی سر هم شاید شناخته شده ترین استفاده از آن باشد. اثر تقویت کننده گی کتیرا در مورد موی سر به اثبات نرسیده اما حالت دهنده خوبی است و لااقل ضرر بسیاری از حالت دهنده های مصنوعی که معمولاً حاوی الکل هستند را ندارد.
هرچه کتیرا شفاف تر باشد کیفیت بهتر و قیمت گران تری دارد که مرغوب ترین نوع به نام مفتولی شناخته می شود و معمولاً سفید یا بی رنگ است. با توجه به اینکه ژل تهیه شده از کتیرا و آب ممکن است پس از مدتی خراب شود بهتر است به صورت تازه تهیه شود.
از خود گیاه گون شکل دارویی به شکل کپسول و چای
کیسه ای در بازار دنیا داریم
e. عوارض جانبی: تاکنون عوارضی که ناشی از مصرف کتیرای غیر آلوده باشد ثبت نشده است. با این حال مشکلات احتمالی ممکن است در اثر مصرف فرآورده های آلوده به خاک و ضمائم دیگر به وجود آید. . بنابراین بهتر است محصول مطمئن و پاک تهیه شود. در صورت مصرف نکردن آب کافی هم می تواند موجب بروز انسداد در دستگاه گوارش شوددر مصرف زیاد خود گیاه گون به دلیل وجود سلنیوم، ممکن است سبب بروز آسیب عصبی شود.
f. منع مصرف: مصرف گیاه گون در افرادی که دچار بیماری های خود ایمنی هستند ممنوع است. همچنین در افرادی که دچار ضعف سیستم ایمنی هستند (بیماران در حال گرفتن پیوند، مبتلا به ایدز و ...) باید با احتیاط مصرف شود زیرا گون باعث تحریک سیستم ایمنی می شود. همچنین پیش از اعمال جراحی مصرف آن به دلیل اختمال بروز خونریزی باید قطع شود. برای کتیرا موردی وجود ندارد.
g. تداخلات: به دلیل احتمال بروز خونریزی بهتر است با دارو های ضد انعقاد (مثل وارفارین یا هپارین) مصرف نشود زی
h. در حاملگی و شیر دهی: موضعی آن اشکالی ندارد اما به علت نبودن مطالعه کافی در مورد اثرات ناشی از مصرف خوراکی توصیه نمی شود.

[ چهارشنبه ۱٧ فروردین ۱۳٩٠ ] [ ٤:٤٦ ‎ب.ظ ] [ مهدی وزیریان ]
.: Weblog Themes By themzha :.

درباره وبلاگ

به خود فکر کن... و درست که بیندیشی.. تنها دیگران را می بینی
نويسندگان
صفحات اختصاصی
امکانات وب