گیاهان دارویی
گیاهان دارویی و داروهای گیاهی 

تاتوره (تاتوله، طلا نور)

تاتوره

a. اسامی:
i. نام علمی: Datura L. (خانواده Solanaceae یا سیب زمینی)



b. مقدمه و پیشینه تاریخی: این جنس در ایران دو گونه علفی یک ساله سمی دارد اما گونه D. innoxia (داتوره گل درشت) به خاطر زیبایی گل های آن گاهی به صورت زینتی در باغچه منازل کاشته می شود. معروفترین گونه آن D. stramonium می باشد. تاتوره علفی با این نام علمی شناخته می شود که گیاهی است علفی، یک ساله و بسیار سمی. بلندی کیاه در حدود یک متر است. برگ های آن ناصاف، پهن و به طول ده تا پانزده و پهنای هفت تا هشت سانتیمتر و به شکل مثلثی نوک تیز می باشد. در اطراف برگ بریدگی ها و شکستگی های نامنظم وجود دارد. گل های آن درشت و منفرد، بوقی شکل به رنگ سفید یا بنفش است که در اواخر بهار ظاهر می شود. به دلیل داشتن همین گل های زیبا و درشت از گیاهان زینتی هم به حساب می آید. میوه ی آن پوشینه و به تخم مرغی شکل است که سطح خارج آن خاردار می باشد. داخل میوه به چهار خانه تقسیم می شود که حدود 400 دانه داخل آن قرار دارد. این گیاه بومی هندوستان و سواحل دریای خزر است ولی امروزه در اغلب مناطق اروپا، آمریکا و آسیا انتشار دارد. در ایران در مناطق اطراف تهران، کرج، ری، راه تهران-فیروزکوه، مناطق غیر مزروع اراک، آذربایجان، بلوچستان، مازندران، راه غازیان به چوکام و رودبار-رشت به طور خودرو دیده می شود. تاتوره درخت مانند نیز داریم با نام علمی D. fastueuse (Purple flower thorn apple) که ترکیباتی مشابه تاتوره علفی دارد.


c. ترکیبات شیمیایی مهم: برگ تاتوره علفی دارای آلکالوئید های تروپانی از جمله هیوسیامین، آتروپین و هیوسین است. دانه های آن هم دارای مقداری آلکالوئید و روغن ثابتی شامل داتوریک اسید و سایر اسید های آلی است. کلاً ترکیبات قسمت های مختلف گیاه نسبتاً یکسان است و تنها مقادیر آن ها در قسمت های مختلف فرق می کند. بیشترین درصد ترکیبات مهم اول در دانه ها، سپس در برگ ها و کمتر از همه در ساقه هاست.
d. مصارف دارویی تایید شده: آتروپین یکی از داروهای استراتژیک در امریکاست که از تاتوره به دست می آید. اثرات
گزارش شده برای آن شامل ضد درد، بی حس کننده، ضد آسم، ضد التهاب، ضد پارکینسون، ضد عفونی کننده، ضد اسپاسم، افزایش دهنده قوای جنسی، ضد ترشح بزاق، مسکن سیستم عصبی مرکزی، محرک آن (!)، بازکننده ی برونش ها، روانگردان، خواب آور و مخدر است.

e. مصارف دارویی طب سنتی و مصارف تایید نشده: طبیعت گیاه را در طب سنتی سرد و خشک می دانند. گفته می شود که له کرده برگ های تازه برای تحلیل ورم و التیام زخم ها مفید است. دانه های تاتوره هم در طب سنتی برای تسکین درد بواسیر و همچنین به عنوان ماده ضد عفونی، برای رفع نفخ، درد های دوران قائدگی، قطع تعریق شبانه افراد دچار سل و حمله های آسم به کار می رود. تاتوره در اروپا به نام پودر آسم نیز معروف است. همچنین مصرف عصاره تازه ی دانه ها برای رفع شوره سر و جلوگیری از ریزش مو کاربرد دارد. با این حال مصرف آن به صورت خوراکی به جز تحت نظارت پزشک متخصص این امر جایز نیست (و البته در اغلب موارد پزشکان ما در این امر تخصص ندارند).  مصرف دانه های آن باعث افزایش قوای جنسی می شود (به خصوص در زن ها). در چین از آن به عنوان ضد نفخ، کنترل هایپر اکتیویته (نوعی فعالیت بیش از حد غیر ارادی) و جلوگیری از تعریق شبانه استفاده می شود. تاتوره به صورت سیگار برای افراد دارای آسم مفید است (در بین روس ها شناخته شده است). اعراب و مردمان آفریقایی هم از سیگار آن برای بهبود آنفولانزا و آسم استفاده می کرده اند.
f. عوارض جانبی: از عوار ض دارو های به دست آمده از آن که خاصیت آنتی کولینرژیک دارند می توان به خشکی دهان، گشاد شدن مردمک چشم (داروی هماتروپین که مشتق همین ترکیبات است در چشم پزشکی استفاده دارویی-تشخیصی دارد) و حبس ادرار می باشد. گیجی، تاری دید، سرخوشی بیش از حد، تاخیر در احساس ها و نهایتاً مرگ در اثر سوء مصرف این گیاه گزارش شده است. مصرف بیش از حد آن باعث زوال عقل و جنون می شود. چنانچه مقدار کمی از آن خورده شده باشد با خوراندن رازیانه ی کوبیده یا فلفل سیاه نرم از ضرر آن تا حدودی کاسته می شود. باید کسی که تاتوره را خورده هر چه زودتر وادار به استفراغ کنیم و بدن او را گرم نگه داریم. برخی افراد برای خودکشی از تاتوره استفاده می کرده اند که در فرد باعث خشکی گلو، ایجاد حالت روانگردانی، گیجی، تلو تلو خوردن و کما می شود. حیواناتی که احتمالاً از گیاه استفاده کنند نیز ممکن است دچار مسمومیت شوند. به عنوان ضد سم گیاه از پیلوکارپین و فیزوستیگمین خوراکی استفاده می شود. برای کاهش دمای بدن هم در صورت نیاز از آب سرد می توان استفاده کرد. شیرین بیان هم به عنوان دیگر پادزهر گیاه نام برده شده است. با توجه به گل های زیبای گیاه ممکن است گاهی کودکان با آن بازی کنند و در صورت مصرف دچار مسمومیت شوند. بنابراین باید مراقب نزدیک شدن کودکان به این گیاه بسیار سمی باشیم (به خصوص مناطق شمالی کشور ایران-به طور کلی دارو ها در تعریفشان سم هستند). امروزه دارو های چندی از آلکالوئید های این گیاه تهیه می شوند (مثل هیوسین ان بوتیل بروماید که برای اسپاسم های دستگاه گوارش به کار می رود) ولی باید توجه داشت که دز داروی به کار رفته در این دارو ها معین و در حد درمانی و کمتر از حد سمی است. بنابراین مصرف گیاه خام یا فرآورده های غیر استاندارد آن به هیچ وجه توصیه نمی شود.
g. منع مصرف: مصرف همزمان داروهای آنتی کولینرژیک و یا مضعف دستگاه عصبی، گیجی، گلوکوم، احتباس ادراری و گوارشی.
h. در حاملگی و شیر دهی: توصیه نمی شود.

[ چهارشنبه ۱٧ فروردین ۱۳٩٠ ] [ ٥:٠٢ ‎ب.ظ ] [ مهدی وزیریان ]
.: Weblog Themes By themzha :.

درباره وبلاگ

به خود فکر کن... و درست که بیندیشی.. تنها دیگران را می بینی
نويسندگان
صفحات اختصاصی
امکانات وب